Geschiedenis van Garnwerd

history_bookDe geschiedenis van Garnwerd gaat terug tot in de prehistorie. In deze tijd vestigden zich voor het eerst mensen in het vruchtbare kustgebied van het huidige Nederland. Als bescherming tegen de regelmatige overstromingen bij hoogwater wierpen deze eerste bewoners vluchtheuvels op. Op veel van deze zogenaamde wierden of terpen werden dorpen gebouwd, en Garnwerd is een typisch voorbeeld van zo’n wierdedorp. Dit is ook terug te zien in de naam; het -werd in Garnwerd komt van ‘wierde’. Waar het Garn- vandaan komt is overigens minder duidelijk; wellicht is het afgeleid van ‘graan’ of komt het van de Oudfriese persoonsnamen Grano of Garre.

Garnwerd lag oorspronkelijk op een schiereiland tussen het Reitdiep en het Aduarderdiep. Deze wateren waren toen brede zoute zeearmen. De naam van restaurant Garnwerd aan Zee herinnert nog aan deze tijd. Vanaf het jaar 1000 begon de aanleg van de eerste dijken, die het Reitdiep beperkten tot meer bescheiden proporties. De oude, wild meanderende route die het Reitdiep kreeg in deze tijd is nog terug te vinden in het Oude Diepje ten oosten van het dorp.

In 1629 werd het Reitdiep gekanaliseerd. Het nieuwe kanaal sneed Garnwerd doormidden, en er moest een veer komen om de oostkant van het dorp, het huidige Klein Garnwerd, te verbinden met de westkant. Door de aanleg van het kanaal kwam Garnwerd direct aan de vaarverbinding tussen Groningen-Stad en de zee te liggen, en het dorpsleven veranderde dramatisch. Garnwerd, tot die tijd dorp van boeren, werd een ambachtsdorp, en de woningen rond de kerk veranderden van een serie houten huisjes tot een van steen opgetrokken laantje van handelaren en ambachtslieden.

Het mooie zicht op het dorp vanaf de andere kant van het Reitdiep, met het in 1876 opgetrokken pand van Café Hammingh, was een inspiratiebron voor Groninger kunstkring De Ploeg. In 1933 werd de huidige ijzeren ophaalbrug over het Reitdiep gebouwd en werd het veer overbodig. Met de aanleg en latere verbreding van het Eemskanaal werd het Reitdiep als scheepvaartroute minder belangrijk en verdwenen veel ambachtslieden uit het dorp. Garnwerd kreeg toen zijn huidige rol als centrum voor toerisme en recreatie.