Garnwerd als beschermd dorpsgezicht

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Een beschermd dorpsgezicht is een wettelijke kwalificatie van een gebouw of een groep gebouwen die volgens de Nederlandse overheid van algemeen belang zijn vanwege hun schoonheid en onderlinge ruimtelijke samenhang. Het gaat dan vaak om een aantal gebouwen die gezamenlijk het historische karakter van een dorp bepalen. Als een groep gebouwen wordt aangemerkt als beschermd dorpsgezicht, dan betekent dat dat er niets gesloopt of gewijzigd mag worden zonder uitdrukkelijke toestemming van het college van burgemeester en wethouders.

Garnwerd kreeg de status van beschermd dorpsgezicht van het toenmalige Ministerie van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur in 1991. Redenen voor de toekenning waren onder andere de kenmerkende langgerekte structuur die het dorp kreeg na de kanalisering van het Reitdiep, en de aanwezige hoogteverschillen in het dorp. Het besluit betekent dat de gemeente er zorg voor zal dragen dat de cultuurhistorische waardering van het gebied veilig gesteld blijft.

Het gebied dat onder het beschermd dorpsgezicht valt is het noordelijk deel van het dorp (op en rond de wierde). Een groot deel van de gebouwen in dit gebied viel gelukkig al onder de Monumentenwet, maar sinds 1991 kunnen er ook aan de overige gebouwen niet zonder meer aanpassingen verricht worden. Het totale gebied heeft een oppervlakte van 9,7 hectare.

Garnwerd is één van de in totaal 465 beschermde stads- en dorpsgezichten in Nederland. Een aantal andere wierdedorpen in de directe omgeving van Garnwerd hebben dezelfde status. Hieronder vallen het gehucht Oostum even ten zuiden van Garnwerd aan het Reitdiep, en wierdedorpen Ezinge en Saaksum, evenals een deel van gemeentehoofdstad Winsum.

Sinds 2005 heeft het hele Middag-Humsterland (het gebied waar Garnwerd in ligt) de status van Nationaal Landschap, een soort ‘beschermd landschapsgezicht’ voor gebieden met een unieke combinatie van boerenland, natuur en cultuurhistorie. Het gebied is zelfs zo bijzonder dat het is aangedragen voor plaatsing op de Werelderfgoedlijst van UNESCO!