Dijken en dijkhuisjes

Garnwerd_-_ophaalbrugEén van de meest fotogenieke huisjes van Garnwerd ligt even naast Café Hammingh, bovenop de dijk. Het is Hunzeweg 34, het dijkhuisje. Het kleine huisje staat fier bovenop de dijk en trekt zich niets aan van het volledig getemde en kalme Reitdiep beneden. Dit type huis werd vroeger vaker gebouwd en is een kenmerk van de strijd tegen het water die door bijna heel Nederland al zo lang gevoerd wordt.

In en rond Garnwerd is deze strijd ouder dan waar ook in Nederland. Het gaat allemaal terug tot vóór onze jaartelling. In deze tijd bestond de kust van Groningen en Friesland uit een brede duinenrij, die hier en daar onderbroken werd door watergeulen. Het achterland bestond uit een zogenaamd schorren- en slikkenlandschap, een vochtig stuk vruchtbare grond, doorregen met beken en kreken. Dit landschap liep bij normaal hoogwater niet onder, maar kon bij erg hoge waterstanden blank komen te staan. Als de zee zich dan terugtrok, liet deze een nieuwe laag slik achter, die zeer geschikt was voor landbouw.

Boeren in de omgeving bouwen wierden en terpen, en vluchtten hiernaartoe bij erg hoog water. Deze wierdedorpen zijn in groten getale aanwezig in de omgeving van Garnwerd, en Ezinge even ten westen van Garnwerd is de oudste: hier zijn resten gevonden van 2600 jaar oude boerderijen.

Rond het jaar 1000 brak de duinenrij boven Garnwerd door en ontstond een zoute, meanderende geul; het Reitdiep. Via de meanderende rivier de Hunze verbond het Reitdiep Groningen met de zee. Het gebied rond Garnwerd heette toen het Middag-Humsterland. Middag (van ‘mid oog’, middelste eiland, vergelijk Schiermonnikoog) was een schiereiland met daarop onder andere de wierden van Garnwerd en Ezinge.

In de loop der jaren werd de zoute zeearm langzaam getemd. De monniken van de Abdij van Aduard bouwden meer en meer dijken in het kwelderlandschap. Het Reitdiep werd gekanaliseerd in de 17e eeuw, en het gemaal in Electra en de Provinciale Dijk bij Zoutkamp hielpen mee. En het dijkhuisje van Garnwerd bleef trots staan, als eerbetoon aan het door mensen gemaakte landschap van Groningen.